به گزارش روابط عمومی اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان آذربایجان شرقی، آزاده نظربلند؛ دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در گفت‌وگو با برنامه «سحرلر» شبکه استانی سهند در تبریز، با اشاره به ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی آذربایجان شرقی در حوزه کتاب و کتابخانه‌های عمومی، توسعه خدمات متناسب با نیاز مخاطبان را از محورهای فعالیت نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور برشمرد.
وی با بیان اینکه آذربایجان شرقی از استان‌های پیشرو کشور در حوزه کتاب، چاپ، نشر و کتابخانه‌های عمومی است، اظهار کرد: از چهار کتابخانه عمومی کشور که بیش از ۱۰۰ سال قدمت دارند، دو کتابخانه در این استان و در شهرهای اهر و تبریز قرار گرفته‌اند. دو کتابخانه دیگر نیز در آستارا و مشهد واقع شده‌اند.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور افزود: این پیشینه تاریخی، بیانگر جایگاه فرهنگی آذربایجان شرقی و سابقه طولانی مردم این منطقه در تولید، دسترسی و استفاده از منابع مکتوب است.
خدمت‌رسانی کتابخانه‌های سیار به ۳۰ نقطه استان
نظربلند با اشاره به فعالیت ۶ کتابخانه سیار در آذربایجان شرقی گفت: این کتابخانه‌ها در ۳۰ نقطه استان خدمات ارائه می‌کنند و بخش مهمی از فعالیت آن‌ها به مناطق فاقد کتابخانه عمومی، روستاها و مناطق کم‌برخوردار اختصاص دارد.
وی افزود: کتابخانه‌های سیار بر اساس برنامه زمانی مشخص در نقاط تعیین‌شده حضور پیدا می‌کنند و با ارتباط مستمر با جامعه محلی، امکان دسترسی ساکنان این مناطق به کتاب و منابع مطالعاتی را فراهم می‌سازند.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور ادامه داد: منابع این کتابخانه‌ها نیز در دوره‌های زمانی مشخص بروزرسانی می‌شود تا مراجعه‌کنندگان بتوانند از کتاب‌های جدید و خدمات مطالعاتی متنوع‌تری بهره‌مند شوند.
وی با تأکید بر ضرورت گسترش شیوه‌های مختلف خدمت‌رسانی بیان کرد: توسعه کتابخانه‌های عمومی نباید صرفاً به ایجاد ساختمان محدود شود، بلکه متناسب با شرایط جغرافیایی، جمعیتی و فرهنگی هر منطقه می‌توان از ظرفیت کتابخانه‌های ثابت، سیار و دیگر نقاط ارائه خدمات کتابخانه‌ای استفاده کرد.
بازطراحی بیش از ۷۰ هزار مترمربع فضای کتابخانه‌ای کشور
نظربلند با اشاره به برنامه بازطراحی کتابخانه‌های عمومی اظهار کرد: طی ۲۰ ماه گذشته، بیش از ۷۰ هزار مترمربع از فضای کتابخانه‌ای کشور بازطراحی شده است و آذربایجان شرقی نیز در اجرای طرح‌های بهسازی، توسعه، بازگشایی و ایجاد فضاهای جدید سهم قابل توجهی داشته است.
وی با اشاره به اجرای طرح‌های کتابخانه‌ای در سردرود، اسکو، بناب و ملکان افزود: این اقدامات با هدف ارتقای کیفیت فضاهای موجود، افزایش ظرفیت خدمت‌رسانی و ایجاد بخش‌های جدید برای پاسخ‌گویی به نیازهای مخاطبان انجام شده است.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، بازسازی کتابخانه شهید حمید باقری سردرود را از جمله این اقدامات عنوان کرد و گفت: این کتابخانه پس از آسیب‌دیدگی در حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی، در کمتر از شش ماه بازسازی شد و بار دیگر به چرخه خدمت‌رسانی بازگشت.
نظربلند ادامه داد: در جریان بازطراحی این کتابخانه، علاوه بر بازسازی فضای موجود، بخش‌هایی از جمله اتاق علم و خلاقیت کودکان و نوجوانان، اتاق پژوهش و بخش ویژه نیز ایجاد شد.
وی با بیان اینکه بازطراحی کتابخانه‌ها فرصتی برای بهره‌برداری بهتر از ظرفیت‌های موجود است، تصریح کرد: این رویکرد امکان تبدیل فضاهای بلااستفاده به محیط‌هایی کاربردی برای فعالیت‌های فرهنگی، آموزشی و اجتماعی را فراهم می‌کند.
کتابخانه مرکزی تبریز؛ مجموعه‌ای با خدمات متنوع برای گروه‌های مختلف
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به تنوع خدمات کتابخانه مرکزی تبریز گفت: این مجموعه با برخورداری از منابع غنی، سالن‌های مطالعه و بخش‌های تخصصی، به گروه‌های سنی مختلف از کودکان تا سالمندان خدمات ارائه می‌کند.
وی بخش «جهان‌دیدگان» را از جمله ظرفیت‌های این کتابخانه برای خدمت‌رسانی به سالمندان برشمرد و افزود: کتابخانه مرکزی تبریز در حوزه ارائه خدمات به افراد نابینا نیز از بخش‌های فعال کتابخانه‌های عمومی کشور محسوب می‌شود.
نظربلند همچنین به مجموعه نسخ خطی این کتابخانه اشاره کرد و گفت: بخش نسخ خطی کتابخانه مرکزی تبریز از مجموعه‌های شاخص در میان کتابخانه‌های عمومی کشور است و در کنار دیگر امکانات، ظرفیت فرهنگی ارزشمندی برای استان به شمار می‌رود.
وی با اشاره به حضور مخاطبان در گروه‌های سنی مختلف بیان کرد: تنوع خدمات و استقبال مراجعه‌کنندگان، ظرفیت قابل توجه این مجموعه را برای فعالیت‌های فرهنگی نشان می‌دهد و با توجه به میزان مراجعه، توسعه فضای کتابخانه مرکزی تبریز نیز در چشم‌انداز قرار دارد.
توسعه خدمات در مناطق کم‌برخوردار بر مبنای آمایش سرزمینی
نظربلند با تأکید بر ضرورت توزیع متناسب خدمات کتابخانه‌ای در سطح کشور اظهار کرد: توسعه نقاط خدمت‌رسانی با تمرکز بر مناطق کم‌برخوردار، از محورهای فعالیت نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در دوره اخیر بوده است.
وی افزود: تصمیم‌گیری درباره ایجاد کتابخانه جدید، توسعه فضاهای موجود یا راه‌اندازی کتابخانه سیار باید بر اساس آمایش سرزمینی، اطلاعات جمعیتی و نیازهای هر منطقه انجام شود تا خدمات متناسب با شرایط جغرافیایی و فرهنگی هر نقطه ارائه شود.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به ضرورت خدمت‌رسانی به عشایر و روستاهای فاقد کتابخانه گفت: استفاده از روش‌های متنوع برای ارائه خدمات فرهنگی، امکان بهره‌مندی گروه‌های مختلف جمعیتی از منابع مطالعاتی را افزایش می‌دهد.
وی افزود: در برنامه‌ریزی برای توسعه خدمات، شرایط هر منطقه و نوع نیاز مخاطبان مورد توجه قرار می‌گیرد تا خدمات کتابخانه‌ای متناسب با ویژگی‌های همان منطقه طراحی و اجرا شود.
کتابخانه فرهیختگان تازه‌قلعه ملکان؛ ظرفیت تازه‌ای برای فعالیت‌های فرهنگی
نظربلند در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به افتتاح کتابخانه فرهیختگان روستای تازه‌قلعه ملکان اظهار کرد: این کتابخانه با حدود ۸۰۰ مترمربع زیربنا و برخورداری از تجهیزات به‌روز و منابع نسبتاً غنی، از نظر فضا و امکانات با بسیاری از کتابخانه‌های شهری قابل مقایسه است.
وی افزود: ایجاد چنین مجموعه‌ای در روستایی که پیش از این از کتابخانه‌ای با این سطح از امکانات برخوردار نبود، می‌تواند زمینه گسترش فعالیت‌های فرهنگی و دسترسی بهتر مردم به منابع مطالعاتی را فراهم کند.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با تأکید بر اهمیت استمرار فعالیت‌ها پس از افتتاح کتابخانه بیان کرد: بهره‌برداری از فضای فیزیکی، آغاز مسیر خدمت‌رسانی است و تداوم برنامه‌های فرهنگی، ارتباط با جامعه محلی و استفاده از ظرفیت کتابخانه برای فعالیت‌های اجتماعی اهمیت ویژه‌ای دارد.
نظربلند ادامه داد: کتابخانه‌های عمومی علاوه بر فراهم کردن فضای مطالعه، می‌توانند میزبان کلاس‌های آموزشی، فعالیت‌های علمی، برنامه‌های ویژه کودکان و نوجوانان و فعالیت‌های فرهنگی مدارس باشند.
تأمین منابع روزآمد با مشارکت خیران و صنایع
وی تأمین منابع جدید و متناسب با نیاز مخاطبان را از موضوعات مهم کتابخانه‌های عمومی دانست و گفت: روزآمدسازی منابع مطالعاتی نیازمند حمایت و مشارکت بیشتر است و خیران، سازمان‌ها و صنایع می‌توانند در تأمین کتاب و تجهیزات مورد نیاز کتابخانه‌ها نقش مؤثری داشته باشند.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به سامانه «اهدانش؛ اهدای کتاب و تجهیزات به کتابخانه‌های عمومی» اظهار کرد: این بستر امکان مشارکت خیران و علاقه‌مندان را در تأمین منابع و تجهیزات مورد نیاز کتابخانه‌های عمومی فراهم می‌کند.
نظربلند ترویج فرهنگ مطالعه را از دیگر محورهای فعالیت نهاد برشمرد و افزود: تهیه بسته‌ها و مسیرهای مطالعاتی، معرفی منابع برگزیده در موضوعات مختلف، برگزاری محافل ادبی و نشست‌های فرهنگی و فراهم کردن فضا برای فعالیت گروه‌های فرهنگی و ادبی از جمله اقداماتی است که در این حوزه دنبال می‌شود.
وی بیان کرد: کتابخانه‌های عمومی می‌توانند با فراهم کردن زمینه تعامل میان مخاطبان و فعالان فرهنگی، به مراکزی برای تبادل اطلاعات، فعالیت‌های ادبی و گسترش فرهنگ مطالعه تبدیل شوند.
جذب نوجوانان به کتابخانه‌ها با تقویت ارتباط با مدارس
نظربلند با تأکید بر ضرورت حفظ ارتباط گروه‌های سنی مختلف با کتابخانه‌های عمومی گفت: اگرچه کودکان استقبال قابل توجهی از خدمات کتابخانه‌ای دارند، ارتباط بخشی از مخاطبان با کتابخانه‌ها در دوره نوجوانی کاهش می‌یابد؛ از این رو باید برای جذب و نگهداشت این گروه سنی برنامه‌ریزی ویژه‌ای انجام شود.
وی افزود: تقویت ارتباط با مدارس و دانش‌آموزان، ارائه خدمات متناسب با نیاز گروه‌های سنی مختلف، گسترش فعالیت‌ها در مناطق فاقد کتابخانه و ارتقای توانمندی کتابداران و کارکنان از دیگر محورهای فعالیت نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور است.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در پایان از مردم دعوت کرد با مراجعه به کتابخانه‌های عمومی، از منابع مطالعاتی، امکانات و خدمات فرهنگی این مراکز استفاده کنند و با مشارکت در فعالیت‌های کتابخانه‌ای، زمینه گسترش فرهنگ مطالعه را فراهم سازند.
